Wat je zelf in de hand hebt, en wat niet

Posted On 7 October 2026

Waarom ik hieraan begon

Dit begon niet als een technisch projectje, maar met een vraagstelling die me al langer dwarszat. Hoe afhankelijk zijn we eigenlijk van een handjevol grote techbedrijven uit de Verenigde Staten? En kunnen we daar nog van loskomen als we dat willen? Ik wilde dat niet alleen lezen of bediscussieren, maar in de praktijk uitproberen op de plek waar die afhankelijkheid het grootst is: mijn telefoon.

Eerlijk is eerlijk, de geopolitiek speelt hierin mee. Sinds de huidige koers in de VS ben ik me er ongemakkelijker over gaan voelen dat zoveel van ons dagelijks leven loopt via bedrijven die nauw verweven zijn met Amerikaanse macht en belangen. Als gezin merkten we hoe we steeds dieper in een comfortabel ecosysteem zaten. Alles werkte soepel, als een limousine met chauffeur. Maar je betaalt die rit met een hoge prijs, en niet alleen in euro’s. Je levert een stuk zelfbeschikking in, en je stem als consument versterkt een afhankelijkheid die ik liever kleiner zie.

Ik wilde onderzoeken of het anders kan. Zijn er Europese en eerlijkere alternatieven? Kun je prettig leven met een telefoon die niet standaard aan die grote diensten vastzit? Dit stuk gaat over het belangrijkste wat ik onderweg leerde.

Twee soorten controles

Een telefoon zit vol controles die bepalen of iets mag draaien of werken. Grofweg zijn er twee soorten, en het verschil ertussen bleek het antwoord op mijn vraag.

De eerste soort is een lokale controle. De telefoon kijkt bij zichzelf of aan een voorwaarde is voldaan. Dat soort controles kun je als gebruiker vaak beinvloeden, omdat alles op jouw toestel gebeurt. Een mooi voorbeeld is navigatie op het autoscherm (denk aan Apple Car of Android Auto). Dat leek vooraf iets wat niet zou lukken, maar het bleek vooral een kwestie van de juiste onderdelen op de juiste plek. De controle zat lokaal, dus ik had er grip op.

De tweede soort is een controle die ergens anders plaatsvindt, op een server die niet van jou is. De telefoon vraagt aan die server: is dit toestel in orde? Als het antwoord nee is, houdt het op. Hier helpt geen enkele truc, want de beslissing valt buiten jouw bereik. Dat is geen toeval of slordigheid. Het is bewust zo ontworpen.

Waar ik tegen die muur liep

Twee dingen maakten dit heel concreet. Contactloos betalen met de telefoon werkte niet meer, en een taalapp wilde zijn spreekoefeningen niet geven. In beide gevallen leunt de dienst op een controle aan de serverkant die een gewoon, door de fabrikant goedgekeurd toestel verwacht. Mijn toestel is bewust anders ingericht, dus de controle gaf geen groen licht.

De conclusie was simpel. Dit ga ik niet omzeilen, want het is juist de bedoeling dat je het niet kunt omzeilen. De oplossing lag niet in een slimmere ingreep, maar in een andere route. Betalen doe ik weer met de pas. De taalapp gebruik ik via de website.

Wat dit zegt over afhankelijkheid

En daarmee had ik mijn antwoord, in genuanceerde vorm. Loskomen van big tech kan voor een groot deel, maar niet helemaal, en precies op de scheidslijn tussen die twee soorten controles. Wat op jouw apparaat gebeurt, kun je vormgeven. Wat elders wordt besloten, niet. Veel diensten verplaatsen hun controles bewust naar de serverkant, omdat ze daar de regie houden. Voor hen is dat logisch. Voor jou als gebruiker betekent het dat je vrijheid afhangt van de vraag waar een beslissing wordt genomen.

Zodra je dat onderscheid herkent, wordt alles rustiger. Bij een lokale controle loont het om door te zetten. Bij een controle aan de serverkant kun je beter een alternatief kiezen. Ik stopte met vechten tegen muren die niet wijken, en stak mijn energie in de dingen waar ik wel invloed had. Het grootste deel van mijn dagelijks gebruik bleek gelukkig in die eerste categorie te vallen.

Een uitnodiging, met open ogen

Ik draag dit graag uit, maar zonder mooie praatjes. Ik ben me er terdege van bewust dat we met dit soort aanpassingen de grote massa van telefoongebruikers niet gaan laten overstappen. Daarvoor moeten het ecosysteem en de overstapmogelijkheden nog veel beter worden. En big tech zit zo diep ingebakken in veel apps dat je het gebruik ervan vaak niet kunt vermijden.

Toch is dat voor mij geen reden om het niet te doen. Het is juist een reden om zichtbaar te maken dat het kan, en dat keuzes ertoe doen. We kopen te makkelijk Amerikaanse apparaten, grondstoffen en diensten, zonder stil te staan bij wat we weggeven en welke belangen we daarmee versterken. Wie wil werken aan een eerlijkere en minder afhankelijke samenleving, nodig ik van harte uit om dezelfde vraag te stellen die ik mezelf stelde. Hoe afhankelijk ben ik eigenlijk, en wat heb ik daar zelf over te zeggen? Het antwoord is bemoedigender dan je denkt, zolang je je strijd maar kiest.

Meer lezen

• Fairphone: het toestel en het bedrijf achter deze overstap, met de nadruk op repareerbaarheid en een eerlijkere keten.
• /e/OS (e Foundation): het ontgoogelde, op Android gebaseerde besturingssysteem dat deze aanpak mogelijk maakt.
• https://gitlab.e.foundation/e: De opensource gitlab van e/OS waarin de community de laatste versie van e/OS deelt.

Lees hier het vervolg: https://www.hylkerozema.nl/2026/10/07/degoogelen-in-de-praktijk-wat-werkte-en-wat-niet/